Makat bölgesinde yer alan kara üzüm tanesine benzer şekilde olan atar ve toplar damar şişliklerine hemoroid, basur, mayasıl veya babasıl adı verilir. Hemoroid hastalığında atar ve toplar damarlar arasında köprüler vardır. Hemoroid veya basur, aslında bacaklarda olan varislerin makat bölgesinde yer alan şeklidir.

Genel nüfusun yaklaşık üçte birinde ve 50 yaşın üzerindeki toplumdaki her iki kişiden birinde hemoroid veya basur görülmektedir. Bu kadar sık rastlanılan hemoroidlerin, nüfusun sadece % 5’inde belirti verdiği bilinmektedir. Ortalama olarak hemoroid veya basurun en sık olarak görüldüğü yaş dönemi 45-65 yaşlar arasındadır. Grucela ve ark, 198 hekim üzerinde yaptıkları çalışmalarında, hemoroid veya basura benzer yedi hastalık belirlemişlerdir, bunlar 1. makat apsesi (perianal apse), 2. makat fistülü (perianal fistül), 3. makat çatlağı (anal fissür), 4. dışarı sarkan iç hemoroid (prolabe iç hemoroid), 5. pıhtılaşmış dış hemoroid (tromboze dış hemoroid), 6. makat siğili (anal kondilom veya kondiloma akuminata) ve 7. makat sarkmasıdır (rektal prolapsus). Makat bölgesinin bu yedi sorununu, cerrahi dışındaki uzmanlık dallarından olan hekimlerin % 50 oranında, genel cerrahi uzmanlarının % 70 oranında ve genelde de % 53 oranında doğru olarak tanı koyabildiklerini gözlemlemişlerdir.

2010 yılında ‘Diseases of Colon & rectum’ adlı prestijli bir tıp dergisinde yayınlanan bu çalışma, makat bölgesi hastalıklarında özellikle kalın bağırsak cerrahisi (kolorektal cerrahi) ile yoğun olarak uğraşan cerrahların yaklaşımının diğer hekimlere oranla belirgin farklılık gösterdiğini vurgulaması açısından önemlidir.

Hemoroid oluşumunu kolaylaştıran nedenler: İleri yaş (kaslarda gevşeme olması nedeniyle), uzun süreli (kronik) kabızlık, uzun süreli (kronik) ishal, gebelik, kalıtımsal, dışkılama sırasında aşırı ıkınma, iç makat kasında (internal anal sfinkter) direnç artışı, fazla dışkı gevşetici ilaç (laksatif) veya lavman kullanımı, liften fakir ve kırmızı etten zengin beslenme alışkanlığı, uzun süreli oturarak görev yapma (bankacılık, mimarlık, mühendislik, sekreterlik, vb.), ağır yük kaldırma (iş gereği yük kaldırma vb.), düzenli olarak ata binmek, düzenli olarak bisiklete veya motoksiklete binmek, tuvalette okuma alışkanlığı olması veya dışkılama sırasında uzun süre zaman harcanmasıdır.

Hemoroid veya basur hastalarında makat kanalı içindeki istirihat basıncının sağlıklı kişilere oranla daha yüksek olduğu bilinmektedir. Gebelik sırasında hemoroid olasılığının artması hormonal nedenlere ve direkt olarak bebeğin basısına bağlanır. Portal hipertansiyon adı verilen sıklıkla siroz hastalığında görülen ve karın içi toplar damar basıncının artışı ile seyreden hastalıkta belirgin hemoroidler veya makat varisleri gelişir. Hemoroid veya basurdan olan kanama sıklıkla aşırı şiddetli olmaz ve çamaşır veya tuvalet kağıdında kan görülmesi ile kendini belli eder, nadiren makattan bol miktarda kanama olur.